Polskie Dwory
Jedną z charakterystycznych cech polskiego krajobrazu, polskiej historii i kultury są dwory.
Od początku państwa polskiego budowano je, najpierw jako obronne gniazda rycerskie, później od połowy XVII wieku jako siedziby właścicieli ziemskich, o charakterze rezydencjonalnym.
Dworami nazywamy parterowe siedziby wiejskie właścicieli ziemskich, a więc budowle mniejsze od zamków i pałaców, a większe od chłopskich chałup. Dwory były ośrodkiem gospodarowania na roli, ośrodkiem szlacheckiej kultury i obyczaju, kultywowania tradycji rodowych i walki o polskość.
Charakterystyczne dla Polski jest to, że takich małych siedzib ziemiańskich było stosunkowo dużo, w porównaniu do innych krajów Europy. W Polsce na przykład w XVIII wieku, odsetek szlachty w społeczeństwie był stosunkowo największy (około 10 %), w porównaniu do innych krajów Europy (ok.3-4 %). Każdy właściciel ziemski (a także tzw. „gołota” czyli szlachta bez ziemi, ale z przywilejami nadanymi przez króla lub sejm) - starał się wyróżnić prestiżową siedzibą, która by te przywileje unaoczniała.
Za czasów rycerskich dworami nazywano całe obejścia, w których znajdował się dom rycerza, szereg innych zabudowań mieszkalnych i gospodarskich. Obejścia te w celach obronnych budowano na wzgórzach i otaczano palisadą lub murem i fosą. Niektóre większe budowle tego rodzaju do dziś zachowane, nazywamy zamkami. Mniejsze - dworami obronnymi.
Ryc.1. Dwór obronny w Szymbarku na rycinie w „Tygodniku Ilustrowanym”z 1863 roku
I takich zostało już niewiele - kilkadziesiąt sztuk. Najpiękniejsze oglądać możemy w Oporowie koło Kutna, Dębnie w woj. małopolskim (w obydwóch są obecnie muzea), w Szymbarku koło Nowego Sącza, a najstarszy z nich z początku XV wieku - w Wieruszycach koło Bochni.
