Ratunku!

Pokazuję tu przykłady niektórych spośród 8 tysięcy polskich dworów, które zostały unicestwione po 1945 roku lub giną na naszych oczach. Przykłady zniewolenia umysłów wyznawców filozofii „homo sovieticus”. Dwory - pomniki polskiej historii i tożsamości giną, bo Stalin postanowił wyciąć korzenie polskości. I znalazł w Polsce wielu możnych i maluczkich zwolenników. Nie tylko w przeszłości. Dwory te, zwykle nie leżą w pobliżu dużych aglomeracji miejskich, są opuszczone lub zrujnowane. Po niektórych zostały tylko resztki zdewastowanych parków. Oczywiście żaden nie został oddany prawowitym właścicielom.

This page contains some examples of about 8.000 Polish manor houses destroyed after year 1945 or devastated and being empty even today.

● ● ● ● ● ● ● ● ●

Bachorza (mazowieckie, k. Sokołowa Podlaskiego). Dwór w stanie agonii. Potomkowie przedwojennego właściciela Teofila Zaleskiego starali się o jego odzyskanie. Wykonawcy testamentu Stalina przypilnowali by to nie doszło do skutku. Zięć przedwojennego właściciela tych dóbr kpt. Henryk Oleksiak „Wichura” – to bohaterski przywódca A.K. na Podlasiu, zamordowany w 1943 roku.

Bachorza - 2004 fot M. Rydel Czarnotul - 2005 fot. M. Rydel

Czarnotul – w gminie Mogilno, w województwie kujawsko-pomorskim leży dwór murowany, parterowy z piętrowym ryzalitem od frontu i od ogrodu, zbudowany w latach 1870 –1882. W okresie międzywojennym własność Bolesława Baranowskiego. Po 1945 r. zlokalizowano tam szkołę, a od 2001 roku jest tu świetlica, biblioteka i mieszkania.

Dwór skrajnie zdewastowany, ma w środku przegniłe belki stropowe. Leży w również zdewastowanym, jednohektarowym parku z XIX w.

Czechy - w woj. małopolskim, pow.Miechów. Dwór z XIX wieku, Mieroszewskich. W 1938r u Leonarda i Marii Mieroszewskich przebywał tu mjr Hubal (H. Dobrzański) Do 1945 własność senatora Edwarda Kleszczyńskiego.

Po 1945 r. spółdzielnie produkcyjna zdewastowała dwór. Dziś bliski ruiny, nie zabezpieczony jest siedliskiem miejscowych alkoholików.

Czechy. Fot. M. Rydel 2007

Dąbie Kujawskie (kujawsko-pomorskie). Bardzo cenny alkierzowy dwór drewniano – murowany, zbudowany dla Ignacego Zagajewskiego – stolnika kowalskiego ok. 1790. Kryty dachem łamanym – polskim. Postawiony był na miejscu starszego założenia obronnego. Dawniej otoczony był fosą. Nieco przebudowany ok. 1860 roku.

Dąbie Kujawskie od początku XV wieku do 1777 r. należały do Dąbskich herbu Godziemba.

Od 1777 r. do 1858 r. do Zagajewskich, od których Dąbie kupił Jan Mittelstaedt – uczestnik Powstania Wielkopolskiego 1848 i Styczniowego 1863. Do 1944 roku dwór należał do Szajewskich. Istniał jeszcze w latach 1980-tych. Z tego okresu pochodzi to zdjęcie. Dziś po dworze nie ma śladu. Zostały resztki drzew zdewastowa-nego parku, ślady fosy i mostku.

Dąbie Kujawskie fot. 1938

Głupice (łodzkie, pow. Bełchatów) – oryginalny dwór z I połowy XIX w. Przebudowany w XX w. Park założony w XVIII w, przekształcony w XIX w. Do 1944 roku własność Walickich. Po 1945 r. zamieszkały, dziś ruina.

Głupice fot. A. Dyszyński -2004

Kazanie (kujawsko-pomorskie, pow. włocławski) – piękny przykład stylu dworkowego z lat 1928-32. Dwór wybudowany według projektu architekta. Antonego Jawornickiego dla Filipa Grodzickiego. Dwór stoi pusty od kilku lat. Kupiony przez miejscowego rolnika, który rozebrał już oficynę i czeka aż dwór się rozpadnie.

Kazanie - 2005 fot. M. Rydel Kobiele Wielkie - 2005 fot. M. Rydel

Kobiele Wielkie (łódzkie, powiat radomszczański) - dwór z 1905 r. zbudowany dla K. Tymowskiego (data i inicjały w elewacji bocznej). Stoi bliski ruiny w zdewastowanym parku z pomnikowymi okazami modrzewia. Część parku została wycięta pod budynek Urzędu Gminy, demonstrując wysoki poziom miejscowych decydentów. W Kobielach Wielkich (nie w dworze) urodził się Władysław Reymont. Czy można w związku z tym oczekiwać wyższego poziomu kultury od miejscowych? Na pobliskim cmentarzu znajduje się okazała kaplica Tymowskich.

Niedaleko Kobieli Wielkich (też w pow. radomszczańskim) leży miejscowość Żytno, a w niej piękny klasycystyczny dwór z początku XIX w. Wystawiony został dla Siemieńskich, którzy byli właścicielami Żytna od 1639 r. Ostatnim, do 1944 roku, właścicielem Żytna był Jacek Siemieński, poseł na Sejm RP, prezes Związku Ziemian, a w czasie okupacji prezes „Uprawy”, organizacji wspierającej AK. Po 1945 roku w dworze była szkoła. Część parku wycięto pod boisko. W końcu lat 1980-tych szkoła opuściła dwór zostawiając go na pastwę losu. Dziś dwór, który mógłby być chlubą gminy (jeden z najpiękniejszych w tej części Polski), kompromituje ją.

Żytno -2005 fot. m. Rydel Lubin - 2007 fot. M. Rydel

Lubin (kujawsko – pomorskie) – piękny dwór zbudowany w latach 1870-1880 dla Prażmowskich wg. proj. arch. Stanisława Hebanowskiego. Położony w pięknym acz zdewastowanym parku. Niezabezpieczony. Jeszcze w środku są kominki, podłogi, drzwi i boazerie (2007).

Młogoszyn w woj. łódzkim. pow. kutnowski - dwór zbudowany dla Karnkowskich ok. 1920 roku, nawiązujący do klasycyzmu. Obecnie zdewastowany, pusty, dookoła brud i bałagan. Kompromituje miejscowe władze i mieszkańców.

Młogoszyn. fot. M. Rydel 2007 Ślepowola. fot. M. Rydel 2007

Ślepowola w woj. mazowieckim, pow. Grójec, gm. Mogielnica - dwór postawiony w 1917 roku dla Stefana Grobickiego. Obecnie pomnik poziomu miejscowych władz. W parku z uschniętymi drzewami stoi kikut dworu,

Nadzów (małopolskie) - pow. Proszowice. Projekt słynnego architekta polskiego Jakuba Kubickiego(1758-1833), który projektował pobliskie: Pławowice, Igołomie i Bejsce, a także bardzo podobny dwór w Witkowicach k. Ropczyc (podkarpackie). Zrealizował on wiele obiektów w Warszawie m.in. Belweder. Nadzów-2007. Fot. M.Rydel

Dwór ma piękne proporcje, a w środku miał okrągły salon z wnękami o parach kolumn (łacznie osiem) korynckich, analogicznie jak w Pławowicach. W saloniku jeszcze do niedawna była piękna posadzka identyczna jak w pałacu w Bejscach. Ten jeden z najcenniejszych polskich dworów został, wraz z parkiem zniszczony przez miejscową gminę Pałecznica.

Zniszczony salon-2007. Fot. M.Rydel

Niedźwiedź (kujawsko-pomorskie) – dwór, który przed 1939 r. był słynnym prywatnym muzeum i galerią dzieł sztuki zorganizowaną przez Wacława Mieczkowskiego. Założył onteż park francuski – miniaturę parku w Schonbrunn we Wiedniu. Zbiory w Niedźwiedziu były największą kolekcją dzieł sztuki na terenie wschodnim woj. pomorskiego. Muzeum mieściło się w 12 salonach, a w każdym reprezentowane były inne rodzaje eksponatów. W latach 1939 – 44 Niemcy wywieźli do Niemiec co cenniejsze eksponaty, resztę zrabowali Rosjanie w 1945 roku. Po 1945 – w ogołoconym dworze zrobiono mieszkania i biura PGR.

Dziś dwór, stojący w zdewastowanym parku, grozi zawaleniem.

Niedźwiedź - 2007 fot. M. Rydel Prymusowa Wola - 1996 Fot. A. Dyszyński

Prymusowa Wola (łódzkie, powiat Opoczno). Dwór zbudowany dla łowczego Rostkowskiego w XVIII wieku i rozbudowany (portyk) w XIX w. Do 1944 roku własność Feliksa (ojca) i Tadeusza (syna) Domańskich. Po 1945 roku Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna zdewastowała dwór i porzuciła. XVIII wieczny park uległ dewastacji. Dziś dwór nie istnieje.

Sumin (kujawsko-pomorskie) – dwudziestowieczny dwór w dobrym stanie, rewelacyjnie położony w parku nad jeziorem Sumińskim. Teren nie ogrodzony. Dwór opuszczony.

Sumin - 2007 fot. M. Rydel Węchadłów - 2005 fot. M. Rydel

Węchadłów (świętokrzyskie, na zachód od Pińczowa) - dwór parterowy z II poł. XIX wieku, z dwoma piętrowymi skrzydłami. Kaplica dobudowana do dworu w 1927 r. Obok oficyna (dawniej dwór) z 1559 r. Dwór pusty woła o ratunek. Do niedawna mieściła się w nim szkoła.